Agresywne praktyki rynkowe – ochrona konsumenta i odpowiedzialna sprzedaż

Prawo chroni konsumenta przed sytuacjami, w których sprzedawca wywiera presję lub uporczywie namawia do zakupu. Dzięki temu konsument może podejmować decyzje w sposób świadomy i spokojny. Sprzyja to zadowoleniu z transakcji i ogranicza ryzyko późniejszych sporów. Sprzedawca natomiast, stosując uczciwe i transparentne metody sprzedaży, zyskuje zaufanie klientów, buduje dobrą reputację i zmniejsza ryzyko roszczeń wynikających z agresywnych praktyk rynkowych.

Co to jest agresywna praktyka rynkowa?

Zgodnie z ustawą z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym praktykę rynkową uznaje się za agresywną, jeżeli przez niedopuszczalny nacisk w znaczny sposób ogranicza lub może ograniczyć swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie względem produktu i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął.
Kiedy uznaje się, że sprzedawca stosuje niedopuszczalny nacisk? Niedopuszczalnym naciskiem jest każdy rodzaj wykorzystania przewagi, w szczególności użycie lub groźbę użycia przymusu fizycznego lub psychicznego, w sposób znacznie ograniczający zdolność przeciętnego konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy.
Dotyczy to więc sytuacji, gdy pod wpływem nacisku konsument podejmuje decyzję nawet wówczas, gdy działa z rozsądkiem i uwagą. W takich warunkach swoboda wyboru konsumenta zostaje ograniczona, a zawarta umowa może być skutkiem nieuczciwego wpływu sprzedawcy, który np. natarczywie namawia, straszy konsekwencjami, manipuluje. Wszystko po to, by osiągnąć określony cel. Dlatego prawo uznaje tego typu działania za niedozwolone i zapewnia konsumentowi odpowiednią ochronę. Przedsiębiorcy natomiast mają jasno określone, jakich działań powinni unikać, by prowadzić sprzedaż w sposób uczciwy i transparentny.

Jakie okoliczności bierze się pod uwagę przy ocenie, czy mamy do czynienia z agresywną praktyką rynkową?

Tu również z pomocą przychodzą przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (art. 8 ust. 3). Zgodnie z nimi przy ocenie, czy praktyka rynkowa jest agresywna, należy uwzględnić w szczególności:
    • czas, miejsce, rodzaj lub uciążliwość danej praktyki;
    • celowe wykorzystanie przez przedsiębiorcę przymusowego położenia konsumenta lub innych okoliczności na tyle poważnych, że ograniczają one zdolność konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy;
    • uciążliwe lub niewspółmierne bariery pozaumowne, które przedsiębiorca wykorzystuje, żeby przeszkodzić konsumentowi w wykonaniu jego praw umownych, w tym prawa do odstąpienia i wypowiedzenia umowy lub do rezygnacji na rzecz innego produktu lub przedsiębiorcy;
    • groźby podjęcia działania niezgodnego z prawem lub użycie obraźliwych sformułowań bądź sposobów zachowania.

Jakie działanie uznawane jest za niedozwoloną agresywną praktykę rynkową?

W ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym jest to tak zwana czarna lista agresywnych praktyk rynkowych. Należy do nich zaliczyć między innymi:
    • wywoływanie wrażenia, że konsument nie może opuścić pomieszczeń przedsiębiorcy bez zawarcia umowy;
    • składanie wizyt w miejscu zamieszkania konsumenta, nawet jeżeli nie przebywa on tam z zamiarem stałego pobytu, ignorując prośbę konsumenta o jego opuszczenie lub zaprzestanie takich wizyt, z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy
    • uciążliwe i niewywołane działaniem albo zaniechaniem konsumenta nakłanianie do nabycia produktów przez telefon, faks, pocztę elektroniczną lub inne środki porozumiewania się na odległość, z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy;
    • żądanie natychmiastowej lub odroczonej zapłaty za produkty bądź zwrotu lub przechowania produktów, które zostały dostarczone przez przedsiębiorcę, ale nie zostały zamówione przez konsumenta.
Tego typu działania są zawsze uznane za nieuczciwe praktyki rynkowe. Zostały wprowadzone po to, żeby jednoznacznie chronić konsumentów przed najbardziej szkodliwymi formami nacisku.
Jednocześnie jasne regulacje pozwalają przedsiębiorcom unikać ryzyka naruszenia prawa oraz ewentualnych sankcji. Dzięki temu konsumenci mogą dokonywać świadomych wyborów, a rzetelni sprzedawcy działać zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, co przekłada się na stabilne relacje handlowe.