Niedozwolone klauzule umowne – czego nie wolno narzucać klientowi?
Niedozwolone klauzule umowne to zapisy, które naruszają prawa konsumenta i nie mogą być stosowane przez sprzedawcę. Ich celem często jest uprzywilejowanie jednej ze stron umowy, zazwyczaj przedsiębiorcy. Przepisy jasno określają, że takie postanowienia są nieważne i nie wiążą konsumenta.
Kwestie związane z niedozwolonymi postanowieniami umownymi regulują przepisy Kodeksu cywilnego oraz ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepisy te mają na celu zapewnienie równowagi między stronami umowy. Kontrolę nad przestrzeganiem tych zasad sprawuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Może on reagować na nieprawidłowości i eliminować niedozwolone praktyki z obrotu. Warto wiedzieć, kiedy klauzula umowna może zostać uznana za niedozwoloną.
Kiedy postanowienia umowy stają się klauzulą niedozwoloną?
Konsumenta nie wiążą takie postanowienia umowy, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione. Niedozwolonymi postanowieniami umownymi są także takie postanowienia, które kształtują prawa i obowiązku konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy.
Wyjątkiem są jednak zapisy dotyczące głównych elementów umowy, takich jak cena, wynagrodzenie czy podstawowe świadczenia stron. Jeśli zostały one sformułowane w sposób jasny, zrozumiały i jednoznaczny, nie podlegają ocenie pod kątem niedozwolonych klauzul. Oznacza to, że kluczowe warunki umowy mogą być skuteczne, o ile są przedstawione w sposób przejrzysty i nie budzą wątpliwości.
Kiedy konsument nie ma wpływu na treść umowy?
Za nieuzgodnione indywidualnie uznaje się te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Dotyczy to sytuacji, gdy klient nie miał możliwości negocjowania ani zmiany warunków umowy. Jedynie mógł je zaakceptować lub zrezygnować z zawarcia umowy.
W praktyce dotyczy to przede wszystkim zapisów pochodzących z przygotowanych wcześniej wzorców umownych, takich jak np. formularze stosowane przez przedsiębiorcę. Są one przedstawiane konsumentowi w niezmienionej formie, bez możliwości ingerencji w ich treść.
Z punktu widzenia sprzedawcy warto pamiętać, że tego rodzaju postanowienia podlegają szczególnej ocenie prawnej. Dlatego tworząc wzorce umów, należy zadbać o ich przejrzystość, równowagę stron oraz zgodność z obowiązującymi przepisami.
Ciężar dowodu
Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Jeśli zatem konsument podniesie zarzut, że postanowienia umowne nie zostały indywidualnie uzgodnione, to wówczas przedsiębiorca będzie musiał wykazać, że doszło do takiego uzgodnienia.
Przykładowy katalog klauzul niedozwolonych
Zgodnie z zapisami zawartymi w art. 3853 kodeksu cywilnego niedozwolonymi postanowieniami umownymi są między innymi postanowienia:
• z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
• które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
• uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,
• uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
• pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
• nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy.
Kto uznaje postanowienia wzorca na niedozwolone?
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma uprawnienie do kontroli stosowanych przez przedsiębiorców wzorców umów. Jeżeli stwierdzi, że dane postanowienie narusza prawa konsumentów i spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej, wydaje decyzję, w której oficjalnie uznaje je za niedopuszczalne.
Takie działanie ma na celu nie tylko ochronę konsumentów w konkretnej sprawie, ale również zapobieganie stosowaniu podobnych nieuczciwych klauzul przez innych przedsiębiorców w przyszłości.
Kontakt z redakcją
© 2026 InfoMarket